شاید برای نسل امروز باورکردنی نباشد، اما قمِ کویری روزگاری پر از باغ بود؛ باغهایی سرسبز و پرثمر که در دل محلههای قدیمی آن میروییدند و با جویهای آب جاری از قناتها زنده بودند.
✍️ زهرا موحدی
شاید برای نسل امروز باورکردنی نباشد، اما قمِ کویری روزگاری پر از باغ بود؛ باغهایی سرسبز و پرثمر که در دل محلههای قدیمی آن میروییدند و با جویهای آب جاری از قناتها زنده بودند. نامهایی چون باغگُلها، باغسفید، باغِسالاری، باغدور شهر، باغهای قنوات و جمکران، هنوز در حافظه جمعی مردم قم زندهاند، اما جای خود را به بتن، برج و آسفالت دادهاند.
در گذشته، باغها نهفقط کارکرد اقتصادی و کشاورزی داشتند، بلکه نقشی بیبدیل در هویت شهری، تعاملات اجتماعی و تلطیف فضای زیست ایفا میکردند. کودکانی که در سایهی درختان توت بازی میکردند، خانوادههایی که عصرها کنار نهرها مینشستند، و کارگرانی که زیر سایهی چنارها نفس تازه میکردند، تصویرهایی فراموششده از یک زندگی جمعی و طبیعیاند که روزبهروز در غبار فراموشی محو میشود.
اما امروز، قم با بحرانی پنهان درگیر است: فقدان فضاهای سبز و آرامشبخش در دل شهر. این کمبود نهتنها سلامت روانی شهروندان را تهدید میکند، بلکه با افزایش دمای منطقه، گرد و غبار بیشتر، و کاهش کیفیت هوا، ابعاد زیستمحیطی نیز پیدا کرده است.
چرا احیای باغهای شهری اهمیت دارد؟
- باغها میتوانند همچنان نقش ذخایر آب زیرزمینی را ایفا کنند.
- با باززندهسازی باغهای قدیمی و توسعهی باغهای محلی جدید، میتوان هویت فرهنگی قم را بازتعریف کرد.
- باغهای شهری به عنوان «مکانهای عمومی سالم» به کاهش آسیبهای اجتماعی، افسردگی شهری و بیحوصلگی نوجوانان کمک میکنند.
- احیای این باغها میتواند فرصتی برای اشتغالزایی، گردشگری محلی و آموزش محیطزیستی باشد.
چه باید کرد؟
ضرورت دارد که شهرداری و شورای شهر، در کنار حفظ آنچه از باغها باقی مانده، با تملک یا مشارکت مردمی، طرحهای احیای باغهای سنتی و توسعه باغمحور محلهها را در دستور کار قرار دهند. بازآفرینی باغها نه صرفاً پروژهای سبز، بلکه یک رویکرد فرهنگی-اجتماعی برای بازگرداندن روح به کالبد شهری است.
قم نیاز به نفس کشیدن دارد؛ و این نفس، از لابهلای شاخههای سبز درختان قدیمی و زنده شده عبور میکند.
