به گزارش خبرنگار دیدار قم، امیرعلی میقانی در نشست تخصصی «آرتیست‌شوو» که با موضوع «فلسفه ادیت در عکاسی» برگزار شد، به تبیین سیر تاریخی، فلسفه و ضرورت ویرایش عکس در هنر عکاسی پرداخت و بر ریشه‌دار بودن این مفهوم از قرن نوزدهم تاکنون تأکید کرد.

وی در این نشست که با حضور جمعی از عکاسان و علاقه‌مندان به هنرهای تجسمی در آموزشگاه هنری ابریشم برگزار شد، با اشاره به نخستین نمونه‌های تاریخی دست‌کاری عکس، اثر معروف «دو راه زندگی» از اسکار ریج‌لندر را یکی از نخستین و شاخص‌ترین نمونه‌های ادیت‌شده در تاریخ عکاسی دانست و گفت: این اثر که از ترکیب بیش از ۳۰ نگاتیو ساخته شده، نشان می‌دهد ادیت از همان دوران ابتدایی عکاسی، ابزاری برای روایت‌پردازی بصری بوده است.

این مدرس دانشگاه با بررسی آثار هنری هنری رابینسون از جمله «محو شدگی» تأکید کرد: ادیت در عکاسی، پدیده‌ای مدرن یا صرفاً دیجیتال نیست، بلکه از همان آغاز در خدمت بیان احساس، تخیل و روایت قرار داشته است.

وی با مرور سیر تاریخی تحول ادیت در عکاسی، از قرن نوزدهم تا عصر دیجیتال، به معرفی تکنیک‌هایی مانند ترکیب نگاتیو، روتوش با مداد، رنگ‌گذاری دستی، فتومونتاژهای سورئالیستی دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ و روش «ماسک‌گذاری در چاپ» توسط انسل آدامز در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ پرداخت.

میقانی همچنین آغاز ویرایش دیجیتال با ظهور نسخه نخست نرم‌افزار فتوشاپ در دهه ۱۹۹۰ را نقطه عطفی در سیر تکامل ادیت معرفی کرد.

وی با اشاره به نمایشگاه مهم «جعل آن» (Faking It) در گالری ملی هنر واشنگتن (۲۰۱۳) گفت: این نمایشگاه شامل بیش از ۲۰۰ عکس دست‌کاری‌شده بود که نقش ویرایش در حوزه‌هایی همچون هنر، تبلیغات، سیاست و خبر را بررسی می‌کرد.

وی این نمایشگاه را نخستین مرجع تاریخی جدی برای بررسی دست‌کاری عکس پیش از عصر دیجیتال دانست و به آثاری از عکاسانی مانند جری اولسمن در آن اشاره کرد.

این مدرس دانشگاه با تفکیک میان مفاهیم «ادیت» (ویرایش برای تقویت بیان هنری) و «مانیپولیشن» (دست‌کاری عمدی و گمراه‌کننده)، نمونه‌هایی تاریخی از مانیپولیشن را بررسی و خاطرنشان کرد: دست‌کاری تصاویر در دوران حکومت استالین و آثار ویلیام هوملر که با استفاده از نوردهی مضاعف و ترکیب نگاتیوها، تصاویر ارواح را در عکس‌ها ایجاد و از باورهای مذهبی مردم سوءاستفاده می‌کرد، از جمله نمونه‌های مانیپولیشن به‌شمار می‌روند.

وی همچنین با اشاره به سایر عکاسان معاصر مانند جری اولسمن، که از دهه ۱۹۶۰ تا سال‌های اخیر با استفاده از ترکیب نگاتیوها به خلق آثار سورئالیستی پرداخته‌اند، روند گذار از واقع‌گرایی صرف به روایت‌گری بصری را تحلیل کرد.

میقانی ادیت را ابزاری دانست که در صورت استفاده آگاهانه و هدفمند، می‌تواند به تقویت پیام و احساس عکس کمک کند، نه آن‌که صرفاً آن را تغییر دهد یا حقیقت را پنهان سازد.

این مدرس دانشگاه از دو منظر فنی و مفهومی به تعریف ادیت پرداخت و اظهار کرد: ادیت در بُعد فنی، شامل ابزارها، نرم‌افزارها و تکنیک‌های مختلف ویرایش عکس است اما در بُعد مفهومی، ادیت را می‌توان بازنویسی روایت تصویر با استفاده از ابزارهای بصری تعریف کرد؛ یعنی هم‌راستا کردن آنچه دیده‌ایم با آنچه حس کرده‌ایم.

وی با تأکید بر قدمت ادیت در تاریخ عکاسی خاطرنشان کرد: دست‌کاری تصویر از قرن نوزدهم تاکنون بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیند خلق عکس بوده و همواره به‌عنوان ابزاری برای روایت‌سازی، انتقال احساس و ساخت واقعیتی فراتر از آنچه چشم می‌بیند، مورد استفاده قرار گرفته است.

میقانی درباره سهم ادیت در شکل‌گیری هویت نهایی یک عکس گفت: «ادیت می‌تواند از ۱۰ درصد تا بخش اعظم هویت بصری یک عکس را تشکیل دهد؛ که این میزان بستگی مستقیم به زمینه عکاسی، سبک مورد نظر و هدف عکاس دارد.»

وی با تفکیک سبک‌های مختلف عکاسی، به محدودیت‌های موجود در عکاسی خبری اشاره کرد و افزود: در عکاسی خبری، به‌دلیل لزوم حفظ واقع‌گرایی و وفاداری به حقیقت بیرونی، ادیت مفهومی محدود دارد و بیشتر در حد اصلاحات تکنیکی اولیه باقی می‌ماند.

این عکاس در بخش دیگری از این نشست، به نقش رنگ، نور و کنتراست در فرآیند ادیت پرداخت و آن‌ها را «زبان پنهان عکس» دانست و ابراز کرد: با استفاده هدفمند از این عناصر می‌توان فضا ساخت، حس ایجاد کرد و مسیر روایت را جهت داد.

وی تصریح کرد: اگر قاب تصویر چشم مخاطب را هدایت می‌کند، ادیت می‌تواند قلب او را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

میقانی با مقایسه عکاسی با سایر شاخه‌های هنرهای تجسمی مانند نقاشی و مجسمه‌سازی اظهار کرد: همان‌گونه که متریال در دست هنرمند نقاش یا مجسمه‌ساز، ابزاری برای بیان است، در عکاسی نیز عکس، متریال ماست و با کمک ادیت می‌توان این متریال را از مرحله ثبت صرف، به مرحله خلق معنا و احساس رساند.

وی با تأکید بر اینکه ادیت باید در خدمت مفهوم عکس باشد، یادآور شد: برای هر پروژه عکاسی می‌بایست فلسفه‌ای متناسب با اهداف و دیدگاه هنرمند وجود داشته باشد.

این مدرس دانشگاه با دسته‌بندی فرآیند ادیت به دو بخش «پروژه‌محور» و «محتوامحور» اظهار کرد: در پروژه‌محور بودن آثار، نوع و میزان ادیت بسته به هدف عکاس ممکن است متفاوت باشد، در حالی که در حوزه‌های محتوامحور مانند عکاسی خبری، عموماً امکان ویرایش‌های گسترده وجود ندارد و باید به اصول واقع‌نمایی پایبند بود.

وی درباره مجاز بودن ورود احساسات شخصی عکاس مستند به عکس‌ها گفت: «عکاس مستند تنها یک دوربین نظارتی نیست، بلکه انسانی با خاطرات، تجربیات و ادراکات شخصی است؛ که ورود این عناصر به عکس نه‌تنها قابل اجتناب نیست، بلکه در صورت وفاداری به حقیقت، می‌تواند به تقویت روایت و احساسات در تصویر کمک کند.»

میقانی با اشاره به جمله‌ای از یوجین اسمیت، عکاس سرشناس مستند که می‌گوید «حقیقت در ظرافت‌ها نهفته است»، به اهمیت توجه به لایه‌های درونی و انسانی تصاویر پرداخت و افزود: ادیت، در صورتی که در راستای نیت و صداقت عکاس باشد، ابزاری برای انتقال بهتر احساسات و مفاهیم به‌شمار می‌رود و تحریف واقعیت نیست.

وی در بخش دیگری از این نشست «واقعیت فنی» (آنچه دوربین ثبت می‌کند)، «واقعیت تجربی» (آنچه عکاس می‌بیند) و «واقعیت انسانی» (آنچه عکاس احساس می‌کند) را سه نوع واقعیت در عکاسی دانست و تأکید کرد: اگر ادیت به‌درستی در مسیر این سه سطح از واقعیت قرار گیرد، از واقعیت فاصله نمی‌گیرد، بلکه آن را عمیق‌تر می‌کند.

این عکاس با بیان اینکه هنرمند به‌دنبال درک صادقانه از جهان پیرامون است، نه صرفاً بازتولید آن، تصریح کرد: ادیت اگر در خدمت این درک باشد، می‌تواند انتقال پیام را به مخاطب تسهیل کند.

وی در ادامه به بررسی نمونه‌هایی از آثار مستند عکاسان برجسته بین‌المللی به‌ویژه از آژانس عکس مگنوم پرداخت و با تمرکز بر آثار سباستیائو سالگادو، به دو پروژه مهم او یعنی «مهاجرت» و «آفرینش» اشاره کرد و گفت: سالگادو با بهره‌گیری از ادیت‌های سیاه و سفید با کنتراست بالا، توانسته است احساسات عمیق انسانی و زیبایی‌های بکر طبیعت را در قالبی شاعرانه و تأثیرگذار به تصویر بکشد.

میقانی با اشاره به پروژه بلندمدت «ماجراهای گیل و بلیندا» از آلساندرا سانگوئینتی، دیگر عکاس آژانس مگنوم، خاطرنشان کرد: این مجموعه به مستندسازی رشد دو دختر نوجوان در روستاهای آرژانتین می‌پردازد و با ادیت‌های نرم و رنگ‌های ملایم، فضای خاص دوران نوجوانی و زیست روستایی را به تصویر می‌کشد.

وی با معرفی مجموعه «پنهان شدن از بابایاگا» اثر ننا هایتمن، عکاس آلمانی‌الاصل آژانس مگنوم، اظهار کرد: این پروژه به زندگی مردم در امتداد رود ینی‌سی در سیبری می‌پردازد و با بهره‌گیری از نورهای ملایم و رنگ‌های سرد، حسی از انزوا، آرامش و پیوند با طبیعت را به مخاطب القا می‌کند.

این مدرس دانشگاه با اشاره مجدد به آثار سالگادو گفت: سالگادو با ادیت به ما کمک می‌کند تا واقعیت را حس کنیم، نه صرفاً ببینیم و در واقع این نوع ادیت، نه برای تغییر واقعیت، بلکه برای عمق‌بخشی به آن است.

وی با بیان اینکه ویرایش در عکاسی مستند یک انتخاب آگاهانه است، نه خیانت به واقعیت، اذعان داشت: ویرایش باید در راستای انتقال صادقانه تجربه و احساس، و نه تحریف آن باشد.

میقانی در پایان این نشست، پاسخ عکاس به دو پرسش کلیدی «آیا این تصویر، حقیقت آن لحظه را تقویت می‌کند یا آن را تغییر می‌دهد؟» و «آیا من، به‌عنوان عکاس، در حال روایت صادقانه‌ای هستم؟» را معیارهایی بنیادین برای سنجش صداقت در عکاسی و فرآیند ادیت دانست.