✍️ سید حسین نقیبی

قم، به ‌عنوان دومین قطب زیارتی ایران پس از مشهد، سالانه میزبان میلیون‌ها زائر داخلی و خارجی است. این در حالی است که بسیاری از این زائران، تجربه‌ای فراتر از زیارت نصیب‌شان نمی‌شود؛ نه به دلیل نبود جاذبه‌های فرهنگی و تاریخی، بلکه به‌سبب ضعف جدی در زیرساخت‌های گردشگری.

نبود مراکز اقامتی متنوع، کمبود سامانه‌های راهنمای گردشگری، ضعف در حمل‌ونقل شهری متناسب با حضور گردشگران و فقدان فضاهای تفریحی و فرهنگی مکمل، تنها بخشی از مشکلاتی است که تصویر قم را در ذهن بازدیدکنندگان به شهری عبوری و نه اقامتی تبدیل کرده است. این مسئله به‌ویژه در مورد گردشگران غیرایرانی، که عمدتاً از کشورهای شیعه‌نشین به قم سفر می‌کنند، تأثیر منفی‌تری دارد؛ چرا که در مقایسه با استانداردهای گردشگری کشورهای دیگر، تفاوت‌ها بسیار چشمگیر است.

از سوی دیگر، فرصت‌هایی چون وجود مدرسه فیضیه، بازار کهنه، خانه تاریخی یزدان‌پناه، کویرهای اطراف، و مراکز تولید صنایع‌دستی مذهبی می‌توانند در قالب «گردشگری فرهنگی-مذهبی» تعریف شده و درآمدزایی پایدار برای شهر ایجاد کنند؛ مشروط بر آن‌که مسئولان شهری، استانی و ملی، زیرساخت‌های لازم را برای چنین رویکردی مهیا سازند.

سرمایه‌گذاری در نوسازی بافت شهری اطراف حرم، ایجاد موزه‌های تخصصی، تقویت گردشگری سلامت از طریق مراکز درمانی معتبر، و همچنین آموزش نیروی انسانی در حوزه گردشگری مذهبی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند قم را از یک شهر زیارتی صرف، به یک مقصد گردشگری جامع و درآمدزا بدل کند.

قم ظرفیت آن را دارد که به الگویی موفق از تلفیق «دیانت، فرهنگ و اقتصاد گردشگری» در کشور تبدیل شود؛ اما تحقق این هدف، تنها با شعار و نگاه مناسبتی به گردشگری ممکن نیست. این مسیر، نیازمند عزم مستمر، بودجه‌ای مشخص، و برنامه‌ای راهبردی است؛ همان‌چیزی که تاکنون در چشم‌انداز توسعه قم، جایش خالی است.