وجود اماکن متبرکه مانند حرم حضرت معصومه (س) و نقش پررنگ زیارت در جذب زائر-بیماران، زمینهای مناسب برای ترکیب تجربه زیارتی با درمان در شهر قم فراهم کرده است.
✍️ زهرا زنگنه
گردشگری سلامت شامل سفر افراد به خارج از محل سکونت خود برای دریافت خدمات درمانی، توانبخشی یا مراقبتی است. ایران در سالهای اخیر بهعنوان یکی از مقاصد در حال رشد در این حوزه شناخته شده است، بهویژه به دلیل هزینههای درمانی رقابتی، تخصص پزشکی بالا، و توانایی ارائه خدمات چندرشتهای (درمان + زیارتی)؛ و حضرت قم یکی از شهرهایی است که از این قابلیت برخوردار است.
مزیتهای ویژه قم برای گردشگری سلامت
- جایگاه مذهبی و زیارتی: وجود اماکن متبرکه مانند حرم حضرت معصومه (س) و نقش پررنگ زیارت در جذب زائر-بیماران، زمینهای مناسب برای ترکیب تجربه زیارتی با درمان فراهم میسازد.
- امکانات درمانی: وجود بیمارستانهای تخصصی و پزشکان متخصص (بهویژه در حوزههای داخلی، زنان، جراحی) که میتواند برای بیماران منطقهای یا بینالمللی جذاب باشد.
توسعه کلینیکها و مراکز تشخیصی مدرن در سالهای اخیر، هرچند نیاز به افزایش زیرساختها همچنان محسوس است.
- موقعیت جغرافیایی: دسترسی آسان به تهران و دیگر شهرهای بزرگ از طریق جاده، اتوبوس یا قطار، که قابلیت یک سفر ترکیبی را فراهم میآورد: درمان در قم – اقامت یا استراحت در تهران یا بالعکس.
چالشها و موانع پیشِرو
۱ـ کمبود دادههای رسمی
۲ـ نبود آمار دقیق درباره تعداد گردشگران سلامت، نوع خدمات دریافتشده، ملیت یا الگوی هزینهای.
۳ـ عدم وجود پایگاه اطلاعات متمرکز برای تحلیل و برنامهریزی.
۴ـ زیرساخت محدود در خدمات پشتیبان
۵ـ خدمات ترجمه، حملونقل تخصصی (مثل آمبولانس شهری)، اقامت درمانمحور (سوییت بیمار) در حد مطلوب جهانی نیست.
۶ـ روند بازاریابی محدود
۷ـ تبلیغات رسمی یا تدوین برنامههای مشخص متمرکز برای جذب بیماران خارجی یا ملی در حوزه درمان هنوز توسعه نیافته است.
فرصتها و پیشنهادات عملی
چشمانداز پیشنهادی
در افق میانمدت (۳–۵ سال)، قم میتواند به یک مقصد ترکیبی زیارتی-درمانی با برند مشخص بدل شود. به شرط آنکه برنامهریزی دقیق، سرمایهگذاری زیرساختی، و بازاریابی هدفمند صورت گیرد. ارتباط میان نهادهای مذهبی، بهداشتی و گردشگری از پیشنیازهای کلیدی برای تحقق این چشمانداز است.
هرچند دادههای آماری دقیقی در دست نیست، اما ظرفیت بالقوه برای شکلگیری گردشگری سلامت در قم کاملاً قابل تشخیص است. با رویکرد حرفهای و هماهنگ میان نهادهای درمانی، مذهبی و گردشگری، میتوان قم را تبدیل به مقصدی منشعب از دو مؤلفه درمان و زیارت کرد، آن هم بهعنوان الگویی موفق در سطح ملی و منطقهای.
- نویسنده : زهرا زنگنه
