حقوق شهروندی زمانی معنا پیدا میکند که از متن قوانین فراتر رفته و در تجربه زیسته مردم تجلی یابد؛ جایی که کیفیت حکمرانی در نحوه برخورد با شهروندان سنجیده میشود.
✍️ زهرا موحدی
حقوق شهروندی بر پایه کرامت انسانی شکل میگیرد و ناظر بر رابطه میان فرد و حاکمیت است. این حقوق، شامل دسترسی برابر به خدمات عمومی، امنیت، آزادیهای قانونی، حق اعتراض و مشارکت در تصمیمگیریهاست. جامعهای که این حقوق را به رسمیت نشناسد، با فرسایش اعتماد عمومی مواجه خواهد شد.
یکی از چالشهای اساسی در حوزه حقوق شهروندی، شکاف عمیق میان قانون و اجراست. در بسیاری از موارد، قوانین مترقی وجود دارند، اما سازوکارهای اجرایی یا اراده لازم برای تحقق آنها فراهم نیست. نتیجه این وضعیت، شکلگیری احساس تبعیض و بیعدالتی در میان شهروندان است؛ احساسی که بهمرور سرمایه اجتماعی را تضعیف میکند.
آگاهی شهروندان از حقوق خود، شرط نخست تحقق حقوق شهروندی است. بدون آموزش عمومی و اطلاعرسانی شفاف، حتی بهترین قوانین نیز کارکرد عملی نخواهند داشت. رسانهها، نظام آموزشی و نهادهای مدنی میتوانند نقش کلیدی در تبدیل حقوق شهروندی از یک مفهوم انتزاعی به مطالبهای عمومی ایفا کنند.
از سوی دیگر، حقوق شهروندی بدون پاسخگویی نهادها معنا ندارد. پاسخگویی، بهمعنای پذیرش مسئولیت تصمیمها و رفتارها در برابر مردم است. هرچه این پاسخگویی ضعیفتر باشد، فاصله میان حاکمیت و جامعه بیشتر میشود و حقوق شهروندی به امری تشریفاتی تقلیل مییابد.
در نهایت، حقوق شهروندی نه تهدید نظم اجتماعی، بلکه ضامن پایداری آن است. جامعهای که شهروندانش احساس احترام و مشارکت دارند، از ثبات و انسجام بیشتری برخوردار خواهد بود. تحقق حقوق شهروندی، سرمایهگذاری بلندمدت بر اعتماد عمومی و آینده اجتماعی کشور است.
- نویسنده : زهرا موحدی
